Meer algemeen kan de raad van bestuur de familie helpen haar toekomstvisie te bepalen en vooral het opvolgingsproces te objectiveren. De raad van bestuur kan een belangrijke bijdrage leveren om de diverse opvolgingsopties waarover de familie beschikt, sereen te onderzoeken en het opvolgingsproces te begeleiden.
Ook kan de raad van bestuur een belangrijke rol spelen in de voorbereiding van de opvolger en in de uiteindelijke selectie.
De Code Buysse voor niet-beursgenoteerde informatie bevat heel wat richtlijnen voor de samenstelling en de werking van een actieve raad van bestuur.

Governance van de familie
Naast governance van het bedrijf zelf, dient in een familiebedrijf ook aandacht besteed aan governance van de familie of familiale governance, vooral in de periode van de opvolging. Familiale governance bestaat uit een gedeelde eigenaarsvisie, een familiale structuur en afspraken.

Een gedeelde eigenaarsvisie
In eerste instantie is het belangrijk dat de familie dezelfde eigenaarsvisie deelt. De eigenaarsvisie onderscheidt zich van de visie en missie van de onderneming, die meestal in een slagzin vertelt waar de onderneming voor staat en waar zij voor gaat. De eigenaarsvisie is de uitdrukking van de fundamentele overtuigingen van de familie met betrekking tot het bedrijf. Zij is van cruciaal belang omdat zij de basis is van de structuur van de eigendom, de governance en het leiderschap van het familiebedrijf.
In de meeste familiebedrijven is de eigenaarsvisie diep ingeworteld. Zij gaat terug op de diepste overtuigingen van de stichter. Indien deze laatste bijvoorbeeld vond dat het familiebedrijf maar door één persoon kan geleid worden, dan zullen daar vele jaren later nog dikwijls sporen van terug te vinden zijn in de eigenaarsvisie.
Familiebedrijven dreigen meegesleurd te worden in ernstige conflicten, wanneer de diverse familiale eigenaars niet op dezelfde golflengte zitten met betrekking tot de eigenaarsvisie. Niet zelden is het gevolg dat het eigenaarsblok uit elkaar valt.
Zo gebeurt het geregeld dat familiale eigenaars, wiens eigenaarsvisie in belangrijke mate verschilt van die van de andere familieleden, hun aandelen wensen te verkopen. Dit kan soms een domino-effect teweegbrengen, die tot de verkoop van het ganse familiebedrijf leidt.
De gedeelde eigenaarsvisie veronderstelt dat de familie het over zes zaken eens is :

• de waarden waarvoor de familie staat;
• de basisfilosofie (bedrijf eerst, familie eerst, eigenaars eerst of een evenwicht tussen deze filosofieën)
• het soort eigenaar dat men wil zijn : operationele eigenaar, besturende eigenaar, passieve eigenaar, geëngageerde eigenaar.
• de manier waarop de leiding over het familiebedrijf wordt uitgeoefend (één leider of een team)
• de omvang van de strategie;
• de gewenste financiële return, het risicoprofiel en de liquiditeit van het aandeel.

Het familieforum
Een familiale structuur wordt gevormd door het familieforum. Het familieforum:

• is de plaats waar familieleden hun betrokkenheid tegenover elkaar en het familiebedrijf bevestigen. Op die manier draagt het bij tot een versterking van de familiale banden.
• is een communicatieorgaan. Het is de plaats waar familieleden op de hoogte worden gebracht van informatie over het familiebedrijf.
• bepaalt de spelregels die de familieleden moeten in acht nemen tegenover het familiebedrijf. Die spelregels worden vastgelegd in het hierna te bespreken familiecharter.
• kan de raad van bestuur versterken. Familieleden die niet echt thuishoren in de raad van bestuur omdat ze bijvoorbeeld onvoldoende competent zijn, komen dan aan bod in het familieforum.
• waakt over het respecteren van de familiale waarden door het familiebedrijf.
• is de aangewezen plaats om bepaalde conflicten te bespreken en op te lossen, maar niet alle. Zo blijkt uit ervaring dat problemen en conflicten met het management of de dagdagelijkse beslommeringen van het familiebedrijf best elders worden besproken. Het familieforum is evenmin de juiste plaats om kritiek te spuien op het management.
• neemt de opleiding van familieleden en meer bepaald de opvolgers ter harte en organiseert regelmatig aangepaste opvolgingprogramma’s.

Het familiaal charter
Het is immers vrijwel onmogelijk de langetermijnvisie van de familie te realiseren zonder dat er in de familie klare afspraken omtrent belangrijke onderwerpen worden gemaakt. Deze afspraken worden vastgelegd in het familiaal charter, een soort familiale grondwet.
Afspraken zijn er nodig omdat zij toelaten te anticiperen op problemen en conflicten. Wanneer een familie onverwacht met de neus op een bepaald probleem wordt gedrukt, is het niet altijd evident om meteen met de juiste oplossing op de proppen te komen. Vaak gaat de aandacht niet uit naar het probleem maar wel naar de persoon die ertoe aanleiding geeft. Nemen we het voorbeeld van een familielid dat komt aankloppen voor een baantje in het familiebedrijf. Het is stukken eenvoudiger hiermee om te gaan, wanneer er op voorhand duidelijke, objectieve tewerkstellingsvoorwaarden vastliggen. Wanneer dat familielid niet beantwoordt aan de vereiste criteria, kan het geweigerd worden zonder dat dit moet uitmonden in een persoonlijk conflict. Ook bij opvolging zal een charter een bijzonder belangrijke rol spelen : het zal immers bepalen aan welke voorwaarden de kandidaat-opvolger(s) moet(en) voldoen.
Elke familie is anders, zodat het opstellen van afspraken maatwerk is. De inhoud van het familiecharter is ook afhankelijk van de fase waarin het familiebedrijf zich bevindt, de omvang van de familie, het aantal actieve en passieve aandeelhouders, de cultuur van de familie en het familiebedrijf, de graad van harmonie binnen de familie, enzovoort. Toch zullen de meeste charters aandacht besteden aan volgende onderwerpen :

• de familiale waarden en visie
• de eigendom van het familiebedrijf
• de financiële doelstellingen
• carrières in het familiebedrijf
• de vergoedingen voor actieve en niet-actieve familieleden
• de governance van het familiebedrijf
• de governance van de familie
• de rol van niet-familieleden in het familiebedrijf
• de communicatie
• familiale harmonie en conflict
• vorming en opleiding
• inspanningen voor jongeren
• filantropie.