De fundamenten van relationele intelligentie zijn vertrouwen, respect en optimisme.
Een hoge graad van vertrouwen tussen de diverse familieleden is van vitaal belang bij het opbouwen van goede familiale relaties. Dit geldt des te meer tijdens het opvolgingsproces, dat meestal gekenmerkt wordt een door klimaat van angst en onzekerheid. Vertrouwen tussen de familieleden is hiertegen een belangrijke remedie. Het vertrouwen neemt toe naargelang er in de familie meer eerlijkheid, openheid, betrouwbaarheid en integriteit heerst.
Wederzijds respect tussen de familieleden is een ander belangrijk kenmerk van goede familiale relaties. Het contrasteert met de spanning, rivaliteit, animositeit en vijandigheid, die in vele familiebedrijven hoogtij vieren.
In derde instantie is optimisme omtrent het familiaal gebeuren belangrijk. Dit houdt vooral in dat de familieleden positieve toekomstverwachtingen omtrent het familiebedrijf en omtrent hun onderlinge relaties hebben.
Deze fundamenten van relationele intelligentie worden maar gecreëerd, in stand gehouden en verbeterd wanneer de familie over een aantal essentiële vaardigheden beschikt.
In een familiebedrijf is open communicatie de brandstof van de relationele intelligentie. Vele familiebedrijven zijn hier zeer slecht in zodat het soms aangewezen is een formeel communicatiecharter op te stellen dat door alle familieleden onderschreven wordt.
Andere belangrijke vaardigheden zijn : goed kunnen luisteren – essentieel onderdeel van goede communicatie – constructief problemen kunnen oplossen en adequaat kunnen plannen.
Indien het creëren en instandhouden van goede familiale relaties een competitief voordeel voor een vlotte opvolging levert, dan is het erg belangrijk dit aspect te managen.
Het zou nuttig zijn dat in elk familiebedrijf, dat met een opvolging geconfronteerd wordt, een relatiecharter wordt opgesteld. In zo'n charter wordt een SWOT-analyse van de familiale relaties gemaakt en worden doestellingen geformuleerd om de relaties te verbeteren. Een belangrijk onderdeel van zo'n relatie-charter bestaat uit klare afspraken inzake conflictmanagement. De bedrijfscultuur van familiebedrijven, die meestal beheerst worden door de sterke persoonlijkheid van de stichter, verhindert dikwijls een soepele oplossing van conflicten. Stichters zijn meestal controlefreaks die weinig inspraak van anderen dulden. Dit heeft tot gevolg dat binnen het familiebedrijf weinig of geen systemen bestaan om conflicten te managen. Succesvolle opvolgingen grijpen nochtans meestal plaats in familiebedrijven die wel dergelijke systemen op punt hebben gezet. Men kan denken aan het uitwerken van een overlegprocedure, aan de tussenkomst van het familieforum en dergelijke meer.
Jozef LIEVENS is advocaat-vennoot van Eubelius. Hij is gedelegeerd-bestuurder van het Instituut voor het Familiebedrijf en FBNet Belgium. Hij doceert bedrijfsoverdracht en governance in het familiebedrijf aan de Europese Hogeschool Brussel (EHSAL). Zijn website is: www.familiebedrijf.be |